Mobbing

Czym jest mobbing?

Mobbing to szczególna forma naruszenia praw pracownika, związana z długotrwałym i uporczywym oddziaływaniem na pracownika w miejscu pracy lub w związku z pracą. Nie każda nieuprzejmość, konflikt, krytyczna ocena pracy albo jednorazowe niewłaściwe zachowanie przełożonego będzie mobbingiem. Dla uznania określonych działań za mobbing istotne są ich powtarzalność, czas trwania, cel lub skutek oraz wpływ na sytuację pracownika.

Kodeks pracy definiuje mobbing w art. 94³ § 2. Zgodnie z tym przepisem, cytat: „Mobbing oznacza działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko pracownikowi, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu pracownika, wywołujące u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące lub mające na celu poniżenie lub ośmieszenie pracownika, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników”. Definicja ustawowa pokazuje, że mobbing jest oceniany nie tylko przez pryzmat samego zachowania sprawcy, lecz także jego konsekwencji dla pracownika.

Obowiązek przeciwdziałania mobbingowi spoczywa na pracodawcy. Oznacza to, że pracodawca powinien organizować pracę i relacje w zakładzie pracy w sposób ograniczający ryzyko nękania, zastraszania, izolowania lub poniżania pracowników. Odpowiedzialność pracodawcy może powstać także wtedy, gdy bezpośrednim sprawcą nie jest członek zarządu lub właściciel firmy, lecz przełożony, współpracownik albo inna osoba działająca w strukturze organizacji.

Czym objawia się mobbing?

Mobbing może przybierać różne formy. W praktyce są to między innymi uporczywe krytykowanie pracownika bez rzeczowego uzasadnienia, publiczne podważanie jego kompetencji, ośmieszanie, pomijanie przy komunikacji służbowej, izolowanie od zespołu, zlecanie zadań poniżej kwalifikacji w celu upokorzenia albo przeciwnie – nakładanie nadmiernych obowiązków bez realnej możliwości ich wykonania. Mobbing może polegać również na groźbach, wywieraniu presji, rozpowszechnianiu nieprawdziwych informacji, utrudnianiu wykonywania obowiązków lub celowym pozbawianiu dostępu do narzędzi pracy.

Granica między mobbingiem a dopuszczalnym zarządzaniem personelem bywa trudna do ustalenia. Pracodawca ma prawo kontrolować pracę, wydawać polecenia, oceniać wyniki, egzekwować obowiązki oraz stosować środki przewidziane prawem pracy. Takie działania nie powinny jednak naruszać godności pracownika ani prowadzić do jego poniżenia, zastraszenia lub wykluczenia. W sporach o mobbing kluczowe znaczenie ma ocena całokształtu okoliczności: częstotliwości zdarzeń, ich intensywności, kontekstu organizacyjnego, relacji służbowych oraz skutków dla pracownika.

Mobbing należy odróżniać od dyskryminacji, molestowania, naruszenia dóbr osobistych oraz zwykłego konfliktu w pracy. Te zjawiska mogą się ze sobą łączyć, ale mają odmienne podstawy prawne i inne przesłanki odpowiedzialności. Dyskryminacja dotyczy nierównego traktowania ze względu na określone kryterium, na przykład płeć, wiek, niepełnosprawność, religię lub przekonania. Mobbing nie wymaga wykazania takiego kryterium, lecz wymaga ustalenia uporczywego i długotrwałego nękania lub zastraszania.

Kiedy warto skorzystać z pomocy prawnika?

Z pomocy prawnika warto skorzystać, gdy pracownik doświadcza powtarzających się zachowań naruszających jego godność, zdrowie psychiczne lub pozycję zawodową, a rozmowy wewnątrz organizacji nie przynoszą rezultatu. Konsultacja prawna może pomóc ocenić, czy dane zachowania spełniają przesłanki mobbingu, jakie dowody należy zabezpieczyć oraz jakie roszczenia mogą przysługiwać pracownikowi. Znaczenie mogą mieć wiadomości e-mail, komunikatory, notatki ze spotkań, zeznania świadków, dokumentacja medyczna, historia zgłoszeń do pracodawcy oraz wewnętrzne procedury antymobbingowe.

Wsparcie prawne jest istotne również dla pracodawców. Zarzut mobbingu wymaga szybkiej, rzetelnej i udokumentowanej reakcji. Pracodawca powinien zweryfikować zgłoszenie, zapewnić bezstronność postępowania wyjaśniającego, ochronić osoby zgłaszające przed działaniami odwetowymi oraz wdrożyć działania naprawcze, jeżeli nieprawidłowości zostaną potwierdzone. Brak procedur, ignorowanie sygnałów z organizacji albo pozorne postępowanie wyjaśniające mogą zwiększać ryzyko sporu sądowego i odpowiedzialności odszkodowawczej.

Pracownik, który doznał mobbingu albo wskutek mobbingu rozwiązał umowę o pracę, może dochodzić odszkodowania na zasadach określonych w art. 94³ Kodeksu pracy, w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę. Jeżeli mobbing wywołał rozstrój zdrowia, pracownik może żądać zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. W praktyce konieczne jest jednak wykazanie przesłanek mobbingu oraz związku między zachowaniami w miejscu pracy a szkodą lub krzywdą. Dlatego sposób dokumentowania zdarzeń i kolejność podejmowanych działań mają duże znaczenie.

Szybka konsultacja z prawnikiem może pomóc uniknąć błędów, które utrudniają późniejsze dochodzenie roszczeń albo obronę przed nimi. Po stronie pracownika dotyczy to między innymi pochopnego rozwiązania umowy, niewłaściwego sformułowania oświadczenia lub braku zabezpieczenia dowodów. Po stronie pracodawcy ryzykiem jest zlekceważenie zgłoszenia, ujawnienie danych osobom nieuprawnionym, brak bezstronności w postępowaniu wewnętrznym albo podjęcie działań, które mogą zostać ocenione jako retorsje.

Wsparcie kancelarii w sprawach dotyczących mobbingu

Wsparcie kancelarii w zakresie mobbingu obejmuje w szczególności:

• analizę, czy opisane działania mogą spełniać przesłanki mobbingu w rozumieniu Kodeksu pracy,
• doradztwo dla pracowników w zakresie dowodów, roszczeń i strategii działania,
• przygotowanie wezwań, oświadczeń o rozwiązaniu umowy oraz pism procesowych,
• reprezentację w sporach sądowych dotyczących odszkodowania i zadośćuczynienia,
• doradztwo dla pracodawców po otrzymaniu zgłoszenia mobbingu,
• opracowanie i weryfikację procedur antymobbingowych oraz regulacji wewnętrznych,
• wsparcie przy prowadzeniu postępowań wyjaśniających w organizacji,
• ocenę ryzyk prawnych związanych z kulturą organizacyjną, zarządzaniem personelem i komunikacją w miejscu pracy.

Potrzebna jest pomoc prawnika w sprawie mobbingu? Skontaktuj się z nami.

Zobacz więcej

• Stosunek pracy
• Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
• Związki zawodowe – uprawnienia i ochrona
• Wykroczenie przeciwko prawom pracownika