Czym jest narażenie pracownika na niebezpieczeństwo?
Narażenie pracownika na niebezpieczeństwo to przestępstwo przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową, uregulowane w art. 220 Kodeksu karnego. Dotyczy sytuacji, w której osoba odpowiedzialna za bezpieczeństwo i higienę pracy nie wykonuje swoich obowiązków, a skutkiem tego jest bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu pracownika.
Art. 220 § 1 k.k. stanowi: cytat: „Kto, będąc odpowiedzialny za bezpieczeństwo i higienę pracy, nie dopełnia wynikającego stąd obowiązku i przez to naraża pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3”. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie, art. 220 § 2 k.k. przewiduje grzywnę, karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Art. 220 § 3 k.k. przewiduje natomiast, że nie podlega karze sprawca, który dobrowolnie uchylił grożące niebezpieczeństwo.
Odpowiedzialność karna z art. 220 k.k. nie powstaje za każde naruszenie przepisów BHP. Konieczne jest ustalenie, że doszło do niedopełnienia konkretnego obowiązku oraz że naruszenie to stworzyło bezpośrednie, realne i konkretne zagrożenie dla życia lub zdrowia pracownika. Nie musi dojść do wypadku przy pracy ani do faktycznego uszczerbku na zdrowiu. Wystarczy samo bezpośrednie narażenie, jeżeli pozostaje ono w związku z zaniedbaniem obowiązków z zakresu BHP.
Kto może ponosić odpowiedzialność z art. 220 k.k.?
Sprawcą przestępstwa może być osoba, na której ciąży obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. W praktyce będzie to najczęściej pracodawca, członek zarządu odpowiedzialny za organizację pracy, kierownik zakładu, osoba kierująca pracownikami, przełożony, koordynator prac lub inna osoba, której powierzono zadania z zakresu BHP.
Odpowiedzialność nie zależy wyłącznie od stanowiska wpisanego w umowie lub regulaminie. Znaczenie ma rzeczywisty zakres obowiązków, kompetencji decyzyjnych i wpływu na organizację pracy. Jeżeli dana osoba faktycznie decydowała o sposobie prowadzenia prac, dopuszczeniu pracowników do stanowiska, zabezpieczeniach technicznych, instruktażu lub organizacji nadzoru, może być oceniana jako osoba odpowiedzialna za BHP.
W sprawach dotyczących art. 220 k.k. istotne jest także ustalenie statusu osoby narażonej. Przepis posługuje się pojęciem pracownika, co co do zasady odnosi się do osoby zatrudnionej w ramach stosunku pracy. W praktyce spory mogą pojawiać się przy umowach cywilnoprawnych, samozatrudnieniu albo pracy wykonywanej w warunkach zbliżonych do podporządkowania pracowniczego. W takich przypadkach konieczna jest analiza konkretnego modelu zatrudnienia, zakresu podporządkowania oraz tego, czy nie zachodzą podstawy do oceny relacji jako stosunku pracy.
Czym zajmuje się analiza narażenia pracownika na niebezpieczeństwo?
Analiza sprawy z art. 220 k.k. obejmuje przede wszystkim ustalenie, jakie obowiązki BHP istniały w danym zakładzie pracy lub przy konkretnych czynnościach. Mogą one wynikać z Kodeksu pracy, przepisów wykonawczych, instrukcji stanowiskowych, oceny ryzyka zawodowego, dokumentacji technicznej, zasad eksploatacji maszyn, procedur wewnętrznych albo decyzji organów nadzoru, a także być doprecyzowane przez normy branżowe.
Typowe sprawy dotyczą pracy na wysokości, obsługi maszyn bez wymaganych osłon, prowadzenia robót budowlanych bez zabezpieczeń, pracy przy instalacjach elektrycznych, kontaktu z substancjami niebezpiecznymi, braku środków ochrony indywidualnej, dopuszczenia do pracy osoby bez szkoleń, badań lub wymaganych uprawnień, a także niewłaściwej organizacji pracy w miejscach o podwyższonym ryzyku.
Kluczowe znaczenie ma związek między naruszeniem obowiązku a zagrożeniem. Sam brak dokumentu lub uchybienie formalne nie zawsze będzie wystarczające do przypisania odpowiedzialności karnej. Z drugiej strony prawidłowo prowadzona dokumentacja BHP nie wyłącza odpowiedzialności, jeżeli rzeczywista organizacja pracy była niebezpieczna, a osoby odpowiedzialne tolerowały znane ryzyka.
Kiedy warto skorzystać z pomocy prawnika?
Pomoc prawnika jest potrzebna zarówno po wypadku przy pracy, jak i wtedy, gdy nie doszło do urazu, ale organy ścigania, Państwowa Inspekcja Pracy lub inne instytucje badają okoliczności narażenia pracownika. Wsparcie prawne może być istotne dla pracodawcy, członków kadry zarządzającej, osób kierujących pracownikami, specjalistów BHP, a także dla pracownika pokrzywdzonego niebezpieczną organizacją pracy.
W przypadku przedsiębiorców szczególne znaczenie ma szybkie zabezpieczenie dokumentów, ustalenie osób odpowiedzialnych za poszczególne obszary, analiza procedur BHP oraz przygotowanie spójnego stanowiska wobec organów. W przypadku osób fizycznych zagrożonych odpowiedzialnością karną ważna jest ocena, czy miały one realny wpływ na warunki pracy i czy można im przypisać naruszenie konkretnego obowiązku.
Szybka konsultacja z prawnikiem może pomóc uniknąć błędów procesowych, nieprecyzyjnych wyjaśnień, utraty dowodów, sporów co do zakresu odpowiedzialności oraz dodatkowych konsekwencji finansowych lub organizacyjnych. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy równolegle prowadzone są postępowania karne, kontrolne, pracownicze, odszkodowawcze lub ubezpieczeniowe.
Wsparcie kancelarii w sprawach z art. 220 k.k.
Wsparcie kancelarii w zakresie narażenia pracownika na niebezpieczeństwo obejmuje w szczególności:
- analizę ryzyka odpowiedzialności karnej pracodawcy, kadry zarządzającej i osób kierujących pracownikami,
- ocenę obowiązków BHP wynikających z przepisów, dokumentacji wewnętrznej i organizacji pracy,
- reprezentację w postępowaniach karnych, kontrolnych i powypadkowych,
- przygotowanie wyjaśnień, zawiadomień, stanowisk procesowych i odpowiedzi na ustalenia organów,
- wsparcie pracowników pokrzywdzonych narażeniem lub wypadkiem przy pracy,
- audyt dokumentacji BHP i procedur ograniczających ryzyko odpowiedzialności,
- doradztwo przy sporach dotyczących statusu pracownika, umów cywilnoprawnych i faktycznej organizacji pracy.
Potrzebna jest pomoc w sprawie narażenia pracownika na niebezpieczeństwo z art. 220 k.k.? Skontaktuj się z nami.
Zobacz więcej
- Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- Stosunek pracy
- Podporządkowanie pracownicze
- Wykroczenie przeciwko prawom pracownika